موتور گیرلس ماتودرایو چین
استاندارد آسانسور گیرلس؛الزامات فنی و ایمنی که باید بشناسید
آسانسورهای گیرلس، به‌دلیل حذف گیربکس و طراحی متفاوت سیستم کششی، الزامات استانداردی خاص خود را دارند که با آسانسورهای گیربکس‌دار سنتی تفاوت‌هایی پیدا می‌کند. در این مقاله، مهم‌ترین استانداردهای بین‌المللی و ملی مرتبط با آسانسور گیرلس، الزامات ایمنی موتور و ترمز، و نکاتی که در ارزیابی انطباق یک محصول با این استانداردها باید بدانید را بررسی می‌کنیم.
آگاهی از این استانداردها فقط برای شرکت‌های سازنده یا نصاب اهمیت ندارد؛ مهندسان طراح، بازرسان فنی و حتی کارفرمایانی که می‌خواهند از کیفیت و ایمنی پروژه خود مطمئن شوند، باید با اصول کلی این الزامات آشنا باشند.
استانداردهای مرجع آسانسور گیرلس
در سطح بین‌المللی، دو استاندارد اصلی مرجع صنعت آسانسور هستند:
- EN81-20: الزامات ایمنی مربوط به طراحی و نصب آسانسورهای مسافربری و باری، شامل مشخصات چاه، کابین، موتور، ترمز و سیستم کنترل.
- EN81-50: الزامات مربوط به آزمون و بررسی اجزای آسانسور، از جمله تست‌های مقاومت و ایمنی قطعات کششی مثل سیم‌بکسل و فلکه.
در ایران، نسخه ملی این استانداردها با کد استاندارد ملی ایران ۶۳۰۳-۱ (برای آسانسورهای الکتریکی یا کششی) شناخته می‌شود که بر اساس نسخه‌های به‌روز EN81 تدوین شده و مبنای بازرسی و تأیید آسانسورها در کشور است.
تاریخچه این استانداردسازی در ایران به سال ۱۳۷۷ برمی‌گردد، جایی که نخستین ویرایش قانون استانداردسازی آسانسور توسط شورای عالی امنیت ملی تدوین شد؛ از آن زمان، این استاندارد چندین بار بازبینی و به‌روزرسانی شده تا با آخرین نسخه‌های استاندارد اروپایی EN81 هماهنگ بماند. سازمان‌های بازرسی رسمی کشور، تأییدیه نهایی آسانسورها را بر اساس همین نسخه ملی صادر می‌کنند.
الزامات خاص استاندارد برای موتور گیرلس
موتورهای گیرلس، به‌دلیل نقش مضاعفی که در سیستم ایمنی آسانسور دارند، الزامات ویژه‌ای در استانداردهای مرجع دارند:
- ترمز به‌عنوان وسیله ایمنی مستقل: در بسیاری از طراحی‌های گیرلس، ترمز موتور علاوه بر توقف عادی، باید بتواند به‌عنوان یک وسیله ایمنی مستقل، از حرکت کنترل‌نشده کابین (چه به سمت بالا و چه پایین) جلوگیری کند. این الزام با عنوان UCM (Unintended Car Movement) یا «حرکت ناخواسته کابین» در استانداردهای جدید (مثل نسخه‌های به‌روزشده EN81-20) پوشش داده می‌شود.
- ترمز دوبل (Double Brake): بسیاری از موتورهای گیرلس استاندارد، به دو مجموعه ترمز مستقل مجهز هستند تا در صورت خرابی یکی، دیگری همچنان بتواند کابین را ایمن نگه دارد.
- تست مقاومت ترمز: ترمز موتور باید تحت آزمون‌های مشخص (طبق EN81-50)، توانایی توقف ایمن کابین حتی در شرایط بار کامل و حداکثر سرعت را اثبات کند.
- عدم لغزش سیم‌بکسل روی فلکه در شرایط ترمز اضطراری: استاندارد الزام می‌کند که در حالت ترمز اضطراری، هم برای کابین بدون بار و هم با بار نامی، سیم‌بکسل نباید روی فلکه کششی بلغزد؛ این موضوع مستقیماً به طراحی شیار فلکه و زاویه پوشش سیم‌بکسل روی آن مرتبط است.
الزامات استاندارد برای ابعاد و دسترسی در طراحی MRL
در آسانسورهای بدون موتورخانه (MRL) که معمولاً از موتور گیرلس استفاده می‌کنند، استاندارد الزامات مشخصی برای دسترسی ایمن تکنسین تعیین کرده است:
- حداقل ابعاد مفید درب یا دریچه دسترسی برای عملیات نجات و بازرسی، طبق استاندارد EN81 نسخه ۲۰۰۹، معادل ۷۵ در ۷۵ سانتی‌متر تعیین شده بود، که در استاندارد ملی ایران (ویرایش ۹۳ استاندارد ۶۳۰۳-۱)، این عدد به ۶۰ در ۶۰ سانتی‌متر تقلیل یافته است.
- تمام عملیات نجات اضطراری و آزمون‌های دینامیکی (مثل تست ترمز) باید از موقعیت‌های دسترسی تعریف‌شده در استاندارد قابل انجام باشند.
- مسیر دسترسی به موتور باید به‌گونه‌ای طراحی شود که تکنسین بدون قرارگیری در مسیر حرکت مستقیم کابین، بتواند سرویس و بازرسی را انجام دهد.
- روشنایی محل نصب موتور و کلید قطع برق اضطراری باید در دسترس و قابل‌مشاهده باشند تا در شرایط اضطراری، تکنسین بتواند به‌سرعت واکنش نشان دهد.
الزامات ترمز ایمنی (پاراشوت) کابین
جدا از ترمز مستقیم موتور، سیستم ترمز ایمنی (پاراشوت) کابین هم بخشی از الزامات استاندارد کلی آسانسور (فارغ از نوع موتور) است، اما در طراحی گیرلس اهمیت هماهنگی بیشتری با سیستم موتور پیدا می‌کند:
- برای آسانسورهایی با سرعت اسمی بیش از ۱ متر بر ثانیه، ترمز ایمنی کابین باید از نوع تدریجی (Progressive) باشد.
- برای سرعت‌های ۱ متر بر ثانیه یا کمتر، امکان استفاده از ترمز ایمنی آنی (لحظه‌ای) با ضربه‌گیر نیز وجود دارد.
- برای سرعت‌های ۰.۶۳ متر بر ثانیه یا کمتر، ترمز ایمنی آنی ساده هم قابل قبول است.
- عملکرد ترمز ایمنی کابین باید به‌طور کامل مستقل از سیستم ترمز موتور باشد، به این معنی که خرابی ترمز موتور نباید توانایی ترمز ایمنی کابین را تحت تأثیر قرار دهد؛ این استقلال، یکی از اصول پایه‌ای طراحی ایمن آسانسور محسوب می‌شود.
از آنجا که موتورهای گیرلس معمولاً در آسانسورهای با سرعت بالاتر (تا ۲.۵ متر بر ثانیه یا بیشتر) استفاده می‌شوند، هماهنگی دقیق بین نوع ترمز ایمنی کابین و مشخصات موتور، بخش مهمی از فرآیند طراحی مطابق استاندارد است.
سیستم ضد خزش (ری‌لیولینگ)
یکی دیگر از الزامات استاندارد که ارتباط مستقیم با کنترل دقیق موتور گیرلس دارد، سیستم ضد خزش یا ری‌لیولینگ (Re-leveling) است. این سیستم وظیفه دارد در صورت جابه‌جایی جزئی کابین از تراز دقیق طبقه (مثلاً به‌دلیل تغییر بار هنگام سوار و پیاده شدن مسافران)، کابین را مجدداً و به‌طور خودکار به تراز دقیق بازگرداند. دقت بالای موتورهای گیرلس مدرن و سیستم کنترل برداری آن‌ها، این عملکرد را با سرعت و دقت بیشتری نسبت به موتورهای گیربکس‌دار سنتی انجام می‌دهد.
استاندارد معمولاً حداکثر انحراف مجاز از تراز طبقه را مشخص می‌کند و سیستم کنترل باید طوری برنامه‌ریزی شود که در صورت عبور از این آستانه، فرآیند ری‌لیولینگ به‌طور خودکار و بدون نیاز به فرمان مسافر فعال شود.
الزامات مربوط به چاه و دیواره‌های آسانسور
استاندارد الزامات مشخصی برای چاه آسانسور هم تعیین کرده که مستقیماً روی طراحی و نصب موتور گیرلس (به‌خصوص در طراحی MRL که موتور داخل چاه نصب می‌شود) اثر می‌گذارد:
- دیواره‌های چاه باید بدون شکاف باشند و تنها بازشوهای مجاز، درب‌های طبقات، دریچه‌های بازدید و محل عبور سیم‌بکسل و کابل‌های برق هستند.
- دیواره‌های جانبی و سقف چاه باید مقاومت مکانیکی کافی برای تحمل نیروی عملکرد ترمز ایمنی داشته باشند.
- بارهای وارده باید به‌طور یکسان روی کلیه رشته‌های سیم‌بکسل توزیع شوند و کلیه فلکه‌ها باید دارای مانع خروج سیم‌بکسل از شیار باشند.
چطور مطمئن شویم موتور گیرلس ما استاندارد است؟
پیش از خرید یا نصب موتور گیرلس، این نکات را برای اطمینان از انطباق با استاندارد بررسی کنید:
- درخواست گواهینامه رسمی تست ترمز و سایر مستندات فنی از فروشنده یا وارد‌کننده
- بررسی اینکه مشخصات فنی موتور (توان، گشتاور، نوع ترمز) با محاسبات مهندسی پروژه هم‌خوانی دارد
- اطمینان از اینکه نصب موتور توسط تکنسین آشنا به الزامات استاندارد ملی و بین‌المللی انجام می‌شود
- بررسی تاریخ آخرین بازبینی استاندارد مورد استناد و اطمینان از اینکه گواهینامه ارائه‌شده بر اساس نسخه به‌روز صادر شده است
موتورهایی مانند موتور گیرلس ماتودرایو، که در بازرگانی آریا همراه با گواهینامه ترمز و مستندات فنی معتبر عرضه می‌شوند، این اطمینان را برای مهندس طراح و تیم نصب فراهم می‌کنند که محصول مورد استفاده، الزامات پایه‌ای ایمنی و استاندارد را پوشش می‌دهد.